Nhà khoa học Việt Nam tại IFIRSE góp mặt trong công trình nghiên cứu neutrino quốc tế đăng trên Nature
24/10/2025 83
Ngày 22/10, tạp chí Nature đăng tải công trình “Phân tích dao động neutrino chung từ các thí nghiệm T2K và NOvA” (Joint neutrino oscillation analysis from the T2K and NOvA experiments). Đây là lần đầu tiên hai thí nghiệm neutrino hàng đầu thế giới - T2K (Nhật Bản) và NOvA (Hoa Kỳ) - kết hợp dữ liệu để phân tích chung, mang lại những kết quả đột phá trong nghiên cứu về hạt neutrino.
.jpg)
TS. Cao Văn Sơn (người ngồi bên trái), thành viên nhóm nhóm Vật lý neutrino làm việc ở phòng điều khiển trung tâm máy gia tốc J-PARC (Nhật Bản). Ảnh: ĐVCC
Đáng chú ý, Viện Nghiên cứu Khoa học và Giáo dục liên ngành (IFIRSE) thuộc Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) là đơn vị duy nhất ở Đông Nam Á tham gia thí nghiệm T2K từ năm 2017. Đây cũng là nhóm duy nhất trong khu vực góp phần vào hai công trình lớn từng được vinh danh với giải thưởng Breakthrough (2016) và Nobel Vật lý (2015).
Theo TS. Cao Văn Sơn, phụ trách Phòng thí nghiệm Vật lý Neutrino (IFIRSE), việc tham gia các thí nghiệm quốc tế giúp các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận kỹ thuật hiện đại trong lĩnh vực vật lý năng lượng cao, như phát hiện ánh sáng Cherenkov, vận hành hệ cảm biến quang lớn, xử lý nước siêu tinh khiết... Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản ngay trong nước.
Phòng thí nghiệm Vật lý Neutrino của IFIRSE hiện là cơ sở nghiên cứu đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam và Đông Nam Á về neutrino, được cố vấn chuyên môn bởi các nhà khoa học hàng đầu Nhật Bản. Mỗi năm, phòng thí nghiệm tiếp nhận sinh viên từ nhiều trường đại học trong và ngoài nước đến thực tập và nghiên cứu.
Cả hai thí nghiệm T2K và NOvA đều sử dụng máy gia tốc năng lượng cao để tạo chùm neutrino bắn xuyên qua hàng trăm kilômét dưới lòng đất - từ Tokai đến Kamioka (Nhật Bản) và từ Fermilab đến Minnesota (Mỹ) - nhằm tìm hiểu bản chất loại hạt gần như “vô hình” này.
Theo kết quả công bố trên Nature, phân tích chung giữa hai thí nghiệm đã xác định hiệu bình phương khối lượng |m²₃ - m²₂| với độ chính xác 2%, đồng thời hé mở dấu hiệu khả dĩ về sự vi phạm đối xứng vật chất - phản vật chất (CP), yếu tố có thể lý giải vì sao vũ trụ tồn tại chủ yếu là vật chất.
Sự hợp tác giữa hai thí nghiệm quốc tế này là minh chứng sinh động cho tinh thần “khoa học không biên giới”, đồng thời đánh dấu một bước tiến lớn trong hành trình khám phá nguồn gốc và bản chất của vật chất trong vũ trụ.
Xem bài báo tại: https://www.nature.com/articles/s41586-025-09599-3
HỒNG HÀ