Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu loài Thiên môn chùm (Asparagus racemosus Willd.) nhằm đưa loại cây dược liệu bản địa vào sản xuất đời sống đồng thời phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen cây dược liệu bản địa tại tỉnh Gia Lai.

Mục tiêu cụ thể: Đánh giá bổ sung hiện trạng phân bố tự nhiên và khả năng gây trồng, phát triển loài Thiên môn chùm làm dược liệu tại Gia Lai để phục vụ bảo tồn và phát triển Xây dựng được 01 vườn sưu tập gen của loài Thiên môn chùm làm cơ sở bảo tồn và chọn lọc tạo giống tốt phục vụ gây trồng và phát triển sản xuất. Phân tích được thành phần hoạt chất giá trị dược liệu của loài cây Thiên môn chùm bản địa ở các tiểu vùng sinh thái thuộc tỉnh Gia Lai. Xây dựng được quy trình kỹ thuật nhân giống, quy trình kỹ thuật trồng, thu hoạch và sơ chế Thiên môn chùm.

Sau thời gian triển khai, đề tài đã đạt được những kết quả nghiên cứu quan trọng, đóng góp vào việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen loài thiên môn chùm (asparagus racemosus willd.) làm dược liệu tại tỉnh Gia Lai. Cụ thể:

1) Đề tài đã tiến hành khảo sát bổ sung và xây dựng Báo cáo đánh giá về tình hình phân bố tự nhiên, giá trị dược liệu, khả năng gây trồng và phát triển của giống dược liệu Thiên môn chùm tại tỉnh Gia Lai. Đây là nguồn tư liệu quý giá, góp phần bổ sung vào các kết quả nghiên cứu trước đó còn thiếu sót, đồng thời cung cấp các giải pháp khả thi cho công tác quản lý, khai thác, bảo tồn và phát triển giống dược liệu này. Kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích đất phù hợp với điều kiện trồng TMC tại Gia Lai lên đến hơn 912,601.63 ha, xã Ia Tul (44,423.89 ha), xã Ia Mơ (42,725.97 ha), Đăk Song (30,530.91 ha).

2) Đề tài đã thành công trong việc xây dựng vườn sưu tập bảo tồn Thiên môn chùm, thu thập và trồng 2.500 cây từ 5 vùng sinh thái khác nhau tại Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh. Diện tích vườn bảo tồn đạt 2.000 m², trong đó các cây giống phát triển tốt, đảm bảo khả năng duy trì nguồn gen quý.

3) Một kết quả quan trọng khác là việc xây dựng được bản đồ số về hiện trạng và khả năng gây trồng của loài Thiên môn chùm, với tỷ lệ bản đồ đạt 1:100.000, giúp định hướng các khu vực tiềm năng phát triển giống dược liệu này.

4) Xây dựng được quy trình kỹ thuật sản xuất giống cây dược liệu Thiên Môn Chùm bằng phương pháp hữu tính, bao gồm các tiêu chuẩn cơ sở cho hạt giống và cây giống. Cụ thể, hạt giống chắc, màu đen bóng, hình elip hoặc hơi dẹt, đường kính 3,5- 5,5 mm; Tỷ lệ hạt chắc: 99%. Tỷ lệ tạp chất (chủ yếu là hạt lửng, hạt lép) nhỏ hơn 1%. Khối lượng 1.000 hạt: 64 - 65 gam. Tỷ lệ nảy mầm: trên 85%. Nhiệt độ nảy mầm tối ưu: 20 - 25oC. Cây giống: Cây giống 3 tháng tuổi, có màu xanh mượt, sinh trưởng phát triển tốt, giống sạch bệnh và bộ rễ khỏe. Chiều cao cây đạt tối thiểu 25 - 30 cm

5) Đề tài cũng xây dựng thành công quy trình kỹ thuật trồng trọt, thu hoạch và sơ chế Thiên môn chùm theo hướng dẫn GACP-WHO, với mật độ 12.500 cây/ha. Lượng phân bón cho 1 ha: 5 tấn HCVS + 800 kg supe lân + 800 kg NPK 18-18-18 TE.

Đặc biệt, tiêu chuẩn dược liệu Thiên môn chùm được xác định với hoạt chất Shatavarin IV, lần đầu tiên được định lượng trong Dược điển Việt Nam, mở ra hướng đi mới cho ngành dược liệu.

Những kết quả này không chỉ góp phần nâng cao giá trị khoa học trong nghiên cứu và phát triển dược liệu Thiên môn chùm, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai các chiến lược bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen quý này trong tương lai.